۲۶ اوت ۲۰۲۶ - یک مطالعهٔ جدید نشان داده است که یک ترکیب کمتر شناختهشده در گوجهفرنگی ممکن است به محافظت در برابر بیماری کبد چرب کمک کند.
برای دههها، رنگدانهی قرمز «لیکوپن» بهعنوان ستارهی مواد مغذی گوجهفرنگی شناخته شده است. اما تحقیقات جدید دانشگاه تافتس نشان میدهد که «فیتوین» (Phytoene)، که یک پیشساز بیرنگِ لیکوپن است، نیز ممکن است در اثرات محافظتی گوجهفرنگی علیه شکلی از بیماری مزمن کبد چرب نقش داشته باشد.
این مطالعه که در مجله Molecular Nutrition& Food Scienceمنتشر شده است، نشان داد موشهایی که فیتوین دریافت کرده بودند، نسبت به موشهایی که با همان رژیم غذایی ناسالم اما بدون این ترکیب تغذیه میشدند، بهطور قابلتوجهی کمتر دچار بیماری کبد چرب شدند. اگرچه فیتوین در گوجهفرنگیهای رسیده و قرمز قابل مشاهده نیست، اما یک بلوک ساختمانی طبیعی است که گیاهان آن را به لیکوپن و سایر کاروتنوئیدها (رنگدانههای قرمز، زرد و نارنجی در میوهها و سبزیجات رنگی) تبدیل میکنند.
تخمین زده میشود که حدود ۱۰۰ میلیون بزرگسال در ایالات متحده – و تا ۷۵ درصد از آمریکاییهای مبتلا به چاقی یا دیابت – دچار «بیماری استئاتوز کبدی مرتبط با اختلال متابولیک (MASLD)» باشند. در این وضعیت، چربی بیش از حد در سلولهای کبد تجمع مییابد. با گذشت زمان، این تجمع چربی میتواند باعث التهاب و آسیب کبدی شود که در موارد پیشرفتهتر، منجر به ایجاد زخم و جای زخم در کبد به نام «سیروز» میگردد.
دانشمندان سالهاست میدانند که گوجهفرنگی ممکن است به محافظت از کبد کمک کند. با این حال، در مطالعات حیوانی، پودر گوجهفرنگی در محافظت از کبد عملکرد بهتری نسبت به لیکوپن خالص داشته است، که این امر نشان میدهد ترکیبات دیگر در گوجهفرنگی نیز ممکن است در این اثرات مفید نقش داشته باشند.
نا یون لی، نویسنده اصلی مطالعه و کاندیدای دکترا در دانشکده علوم و سیاست تغذیه در دانشگاه تافتس، میگوید: «هم لیکوپن و هم فیتوین به مقادیر قابلتوجهی در گوجهفرنگی و فرآوردههای آن یافت میشوند. اما از تحقیقات قبلی میدانیم که فیتوین در واقع راحتتر توسط بدن جذب میشود.»
در این مطالعه جدید، محققان به دو گروه از موشها به مدت شش ماه رژیم غذایی با کربوهیدرات تصفیه شده بالا دادند تا الگوهای غذایی مرتبط با کبد چرب در انسان (از جمله مصرف بالای غذاها و نوشیدنیهای قندی) را شبیهسازی کنند. نیمی از موشها نیز مکمل فیتوین دریافت کردند؛ دوزی معادل با مصرف روزانه حدود سه تا چهار گوجهفرنگی متوسط یا ۱۰۰ گرم رب گوجهفرنگی توسط یک انسان.
سپس تیم تحقیق، سلامت کبد، متابولیسم و باکتریهای روده موشهایی که فیتوین دریافت کرده بودند را با گروه کنترل مقایسه کرد. دانشمندان همچنین تفاوتهای بین موشهای نر و ماده، و همچنین بین موشهای معمولی و موشهایی که فاقد دو آنزیم دخیل در تبدیل کاروتنوئیدها به متابولیتهای فعال بیولوژیکی بودند را بررسی کردند.
موشهایی که فیتوین دریافت کرده بودند، بسیار کمتر از موشهای بدون مکمل، دچار کبد چرب شدید شدند. به نظر میرسد فیتوین بهجای تغییر میکروبیوم روده، چندین پروتئین کلیدی دخیل در تنظیم متابولیسم کبد را فعال میکند و به کبد کمک میکند تا چربی مازاد را بهجای انباشت، برای انرژی بسوزاند.
موشهایی که فاقد آنزیمهای مورد نیاز برای متابولیزه کردن فیتوین بودند، سطح بسیار بالاتری از این ترکیب را در بدن خود تجمع دادند، اما از محافظت مشابهی در برابر کبد چرب برخوردار نشدند. این یافته نشان میدهد که اثرات محافظتی کبد احتمالاً ناشی از ترکیبات کوچکتری است که هنگام تجزیه فیتوین توسط بدن تولید میشوند. از آنجایی که افراد ممکن است تفاوتهای ژنتیکی در آنزیمهای متابولیزه کننده فیتوین داشته باشند، تحقیقات بیشتری لازم است تا این متابولیتها شناسایی شوند و مشخص شود آیا برخی افراد ممکن است بیشتر از دیگران از فیتوین بهرهمند شوند یا خیر.
این مطالعه همچنین نشان داد که در کبد موش های ماده فیتوین بیشتری نسبت به موش های نر تجمع می یابد، که نشان میدهد جنسیت ممکن است بر نحوه جذب یا متابولیزه شدن این ترکیب توسط بدن تأثیر بگذارد. نویسندگان خاطرنشان کردند که مطالعات آینده میتواند نشان دهد که آیا این تفاوتها بر توانایی فیتوین در محافظت از کبد تاثیر میگذارد یا خیر.
پروفسور شیانگ-دونگ وانگ، نویسنده ارشد این مطالعه و دانشمند ارشد مرکز تحقیقات تغذیه انسانی USDA، گفت: «یافتههای ما پیامدهای گستردهای دارد، زیرا فیتوین نه تنها در گوجهفرنگیهای زرد، نارنجی و قرمز فراوان است، بلکه در بسیاری از میوهها و سبزیجات رایج از جمله هویج، فلفل قرمز، گریپفروت صورتی، هندوانه و زردآلو نیز وجود دارد. اگر تحقیقات آینده یافتههای ما را تأیید کند، تشویق مردم به مصرف بیشتر میوهها و سبزیجات غنی از فیتوین میتواند استراتژی مفیدی برای کمک به پیشگیری از بیماریهای کبد متابولیک یا کند کردن پیشرفت آن در افراد پرخطر باشد.»
منبع:
https://www.news-medical.net/news/20260826/Phytoene-in-tomatoes-may-help-protect-against-fatty-liver-disease.aspx